Personen die na 1 januari niet voldoen aan de identificatieplicht kunnen bij controle een boete van 50 euro krijgen. Jongeren van 14 tot 16 jaar betalen 25 euro bij geconstateerde overtreding. Identiteitscontrole vindt plaats bij dreigend geweld, in uitgaansgebieden of in situaties waar ordeverstoringen dreigen, zoals bij voetbalwedstrijden. Ook bij delicten, schietpartijen of een brand kan de politie om een identiteitskaart vragen.

De bijdrage van een identificatieplicht aan de criminaliteitsbeheersing (zoals de officiële term luidt) is overigens zéér vatbaar voor discussie, aldus het commentaar onlangs in deze krant. ,,De nieuwe bevoegdheid moest worden gered met het argument van de terreurbestrijding. Maar hoe controleert men een terrorist? De daders van de aanslagen van 11 september 2001 zorgden er wel voor dat hun papieren in orde waren. Wie de last van de nieuwe identificatieplicht ondervindt, is de gewone burger. Als die geen rijbewijs bezit is hij of zij aangewezen op zijn paspoort of toeristenkaart. Dat klopt niet. Reisdocumenten dienen om een land in of uit te komen. Gebruik binnenslands betekent dat de overheid haar eigen burgers niet als ?eigen? ziet. Paspoort en toeristenkaart zijn bovendien een geliefd doelwit voor dieven. Als de overheid dan zo nodig haar burgers een identificatieplicht wil opleggen, dan is het minste toch een handzame ID-kaart, gratis thuisbezorgd bij iedereen.??

In het voorstel voor identificatieplicht is het evenwicht tussen burger en overheid zoek, waarschuwde P.J. Hustinx, voorzitter van het College bescherming persoonsgegevens, al in februari 2003 in deze krant. ,,De overheid legt haar burgers een permanente verplichting op zonder te motiveren waarom specifieke verplichtingen niet voldoende zijn. Strafbaarstelling van het niet nakomen van de identificatieplicht leidt tot een situatie waarin de overheid de burger naar believen als verdachte kan bejegenen. De dagelijkse draagplicht en de toonplicht bij (algemene) controles zullen de relatie tussen burger en overheid op de proef stellen. In de openbare ruimte zullen burgers zich zonder concrete aanleiding ten overstaan van de politie moeten kunnen identificeren. De feitelijke identiteitscontroles en de registratie hiervan kunnen de burger overlast bezorgen zonder dat het nut duidelijk of bewezen is. De vraag of dit alles maatschappelijk en rechtsstatelijk aanvaardbaar is, wordt in het huidige voorstel niet afdoende beantwoord.??

De identificatieplicht geeft een ,,schijnzekerheid??, betoogde André Klip, hoogleraar strafrecht en strafprocesrecht aan de Universiteit Maastricht, onlangs in een interview in deze krant. ,,Is er minder criminaliteit of minder terrorisme in landen die al langer een identificatieplicht hebben??? Natuurlijk is het begrijpelijk dat politici alles in het werk willen stellen om een aanslag te voorkomen, zegt Klip. ,,Maar het strafrecht is ongeschikt voor de bestrijding van terrorisme. Het opsluiten van een overtuigingsdader kan martelaarsschap creëren. De politiek grijpt naar het strafrecht uit onvermogen om maatschappelijke problemen aan te pakken.??